Người phụ nữ hơn 70 tuổi vẫn nặn gốm mỗi ngày: Gần 60 năm giữ lửa Bàu Trúc
Cập nhật: 20/04/2026
Ở tuổi ngoài 70, khi nhiều người đã nghỉ ngơi, bà Đàng Thị Tám vẫn ngày ngày ngồi bên hòn kê, xoay mình quanh khối đất như đã làm suốt gần 60 năm. Với bà, làm gốm không chỉ là nghề, mà là điều không thể thiếu – không làm là nhớ, là thấy thiếu một phần cuộc sống.
Từ năm 1965 đến nay, bà Đàng Thị Tám đã có 59 năm gắn bó với nghề gốm truyền thống của người Chăm Bàu Trúc.
Sinh ra và lớn lên tại khu phố Bàu Trúc, thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận ( Nay thuộc tinh Khánh Hòa), bà Đàng Thị Tám thuộc một gia đình có truyền thống làm gốm qua nhiều thế hệ. Từ bà cố, bà nội đến mẹ, tất cả đều gắn bó với đất, với lửa, với những sản phẩm mộc mạc phục vụ đời sống người Chăm.
Từ khi còn nhỏ, khoảng 6 tuổi, bà đã quen với việc ngồi nhìn người lớn làm gốm. Không có lớp học nào, không có giáo trình nào, nhưng từng động tác, từng cách vuốt đất đã dần in sâu vào trí nhớ.
Đến năm 14 tuổi (1965), bà chính thức được mẹ – nghệ nhân Đàng Thị Liễn – trực tiếp truyền dạy. Những bài học đầu tiên bắt đầu từ những vật dụng quen thuộc như thạp đựng gạo, lu nước, nồi, chậu, lò than…
Ban đầu, đôi tay còn vụng về, đất chưa “nghe lời”. Sản phẩm méo mó, nứt vỡ là chuyện thường. Nhưng người mẹ vẫn kiên nhẫn chỉ dạy từng chút một.
“Không yêu nghề thì không thể làm được.”
Câu nói ấy của mẹ làm bà Đàng Thị Tám nhớ suốt đời.
Đến năm 20 tuổi, bà đã thành thạo các kỹ năng làm gốm. Không chỉ làm ra sản phẩm, bà còn cùng mẹ gánh gốm đi bán, đổi lấy nông sản để nuôi sống gia đình. Nghề gốm, từ đó, không chỉ là công việc, mà là cuộc sống.
Năm 1981, khi mẹ qua đời, bà trở thành người tiếp nối trực tiếp nghề truyền thống của gia đình. Không còn ai cầm tay chỉ việc, bà phải tự mình gìn giữ tất cả những tri thức đã được truyền lại.
Không chỉ làm nghề, bà còn trực tiếp truyền dạy cho hơn 90 học viên. Nhiều người trong số đó hiện vẫn đang thực hành nghề tại làng, tiếp tục giữ gìn và phát triển nghề gốm truyền thống.
Với bà Đàng Thị Tám, làm gốm không đơn thuần là lao động, mà là một quá trình đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về đất và kỹ thuật.
Nguyên liệu chính gồm đất sét, cát mịn và nước ngọt. Nhưng không phải đất ở đâu cũng dùng được. Người Bàu Trúc chỉ lấy đất từ khu ruộng ven sông phía Bắc làng – nơi có độ kết dính phù hợp.
Đất được đào từ độ sâu khoảng nửa mét đến một mét, chọn phần giữa để đảm bảo độ dẻo và ít tạp chất. Sau đó, đất phải được ngâm đủ khoảng 12 giờ để đạt độ mềm cần thiết.
Tiếp đến là công đoạn trộn và nhồi đất. Đất sét được trộn với cát theo tỷ lệ 2:1, rồi nhồi bằng chân và tay để các nguyên liệu hòa quyện với nhau.
Bà Đàng Thị Tám chia sẻ: Làm gốm này chỉ “Sai một chút, đất sẽ hỏng.” Đây chính là kinh nghiệm được đúc kết qua hàng chục năm làm nghề của Bà.
Khi đất đã đạt yêu cầu, người thợ bắt đầu tạo hình. Điểm đặc biệt của gốm Bàu Trúc là không sử dụng bàn xoay, mà người nghệ nhân phải xoay quanh hòn kê để nặn sản phẩm.
Với những sản phẩm lớn, kỹ thuật “con trạch” được sử dụng để gắn thêm đất, tăng kích thước.
Sau khi tạo dáng, sản phẩm được trang trí bằng các họa tiết mang đậm nét văn hóa Chăm như sóng nước, hình tam giác, tứ giác… Không có khuôn mẫu cố định, mỗi sản phẩm là một dấu ấn riêng.
Gần 60 năm làm gốm, hơn 90 học viên được truyền nghề – với bà Đàng Thị Tám, đó là cách giữ một di sản không bị mai một.
Từ năm 1965 đến nay, bà Đàng Thị Tám đã có 59 năm gắn bó với nghề gốm truyền thống của người Chăm Bàu Trúc.
Không chỉ làm nghề, bà còn trực tiếp truyền dạy cho hơn 90 học viên. Nhiều người trong số đó hiện vẫn đang thực hành nghề tại làng, tiếp tục giữ gìn và phát triển nghề gốm truyền thống.
Ngoài việc truyền dạy tại gia đình, bà còn tham gia các chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn do địa phương tổ chức.
“Bỏ nghề thì dễ, giữ nghề mới khó.” Đó là điều bà luôn tâm niệm.
Trong các năm 2016 và 2018, bà tham gia cùng các cơ quan chức năng hoàn thiện hồ sơ nghệ thuật làm gốm truyền thống của người Chăm Bàu Trúc để trình cấp quốc gia và UNESCO.
Tháng 11/2022, bà được mời tham dự lễ công bố tại Rabat (Maroc), khi nghề gốm Bàu Trúc chính thức được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.
Năm 2003, bà đạt giải Nhì tại Hội thi Thể thao dân tộc Chăm tỉnh Ninh Thuận ở nội dung chế tác gốm cổ truyền.
Hiện nay, dù đã ngoài 70 tuổi, bà vẫn tiếp tục làm gốm mỗi ngày tại gia đình và tham gia truyền dạy khi địa phương tổ chức. Bà Tám trãi lòng: “Không làm gốm là thấy nhớ đến cồn cào.”
Năm 2003, bà Đàng Thị Tám đạt giải Nhì tại Hội thi Thể thao dân tộc Chăm tỉnh Ninh Thuận ở nội dung chế tác gốm cổ truyền.
Ở làng gốm Bàu Trúc hôm nay, những lò nung vẫn đỏ lửa, những đôi tay vẫn miệt mài với đất.
Và trong dòng chảy ấy, bà Đàng Thị Tám vẫn lặng lẽ làm công việc quen thuộc của mình – xoay quanh khối đất, chậm rãi nhưng bền bỉ.
Có thể một ngày nào đó, bà sẽ không còn ngồi bên hòn kê nữa.
Nhưng những gì bà đã truyền lại – trong từng học trò, từng sản phẩm, từng nếp nghĩ về nghề – sẽ còn ở lại.
Và khi còn người tiếp tục nặn đất bằng cả đôi tay và trái tim, ngọn lửa gốm Bàu Trúc sẽ không bao giờ tắt.
[BÀI LIÊN QUAN]
Bài 1: Những người " giữ lửa" gốm Chăm Bàu Trúc
Bài 2: Người phụ nữ hơn 30 năm thổi hồn vào gốm Bàu Trúc
Bài 3: Hơn 60 năm làm gốm, truyền dạy cho nhiều phụ nữ trong làng
[TAG]
#nhanvat #trai_nghiem #vietview
👉 Tên gọi “Ninh Thuận” được sử dụng theo cách gọi quen thuộc của du khách.
👉 Nguồn: Vietview – Tầm nhìn Việt
